कृष्ण अधिकारी

मेरो विचार र वैचारिक धरातल

म जात, जाति, धर्म, भाषा, संस्कृति, वर्ग वा समुदायका आधारमा मानिसबीच विभेद हुनुहुँदैन भन्ने मान्यता राख्छु। मेरो दृष्टिमा मानिसको वास्तविक पहिचान उसको मानवता, विचार, कर्म र व्यवहार हो।

समानता, स्वतन्त्रता, सामाजिक न्याय, लोकतान्त्रिक मूल्य र राष्ट्रिय स्वाभिमान मेरा वैचारिक आधार हुन्।

म कुनै पनि विचारधारालाई अन्धसमर्थन गर्ने पक्षमा छैन। विचारप्रति सम्मान हुन सक्छ, तर विचारको नाममा हुने गलत कामप्रति मौन बस्नु उचित हुँदैन। मेरो विश्वासमा प्रश्न गर्नु विद्रोह मात्र होइन, चेतनाको विकास पनि हो।

हरेक देशको राजनीतिक, सामाजिक तथा आर्थिक गतिविधिबारे जानकार हुनु सचेत नागरिकको दायित्व हो। त्यसैले नेपालको राजनीतिक घटनाक्रमदेखि विश्वका विभिन्न राजनीतिक आन्दोलन, क्रान्ति र सामाजिक परिवर्तनसम्म मेरो रुचि रहँदै आएको छ।

राजनीतिक दर्शन र मेरो दृष्टिकोण

विश्व राजनीतिक चिन्तनमा कार्ल मार्क्सका विचारले मलाई विशेष प्रभावित पारेका छन्। समाजमा विद्यमान वर्गीय विभाजन, आर्थिक असमानता, श्रमको मूल्य र शोषणका संरचनाबारे मार्क्सले उठाएका प्रश्नहरू आज पनि अध्ययन र बहसका महत्त्वपूर्ण विषय हुन्।

त्यस्तै, दक्षिण अफ्रिकाका नेल्सन मण्डेलाको संघर्ष, धैर्य, समानताप्रतिको प्रतिबद्धता र मानव स्वतन्त्रताका लागि गरेको योगदानप्रति मेरो विशेष सम्मान छ। नेपालको राजनीतिक इतिहासमा मदन भण्डारीका वैचारिक योगदान र राजनीतिक चिन्तनले पनि मलाई आकर्षित गरेका छन्।

तर इतिहासका आदर्श व्यक्तित्वहरूको सम्मान गर्नु र उनीहरूका अनुयायीहरूको हरेक गतिविधिलाई समर्थन गर्नु फरक कुरा हो।

नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनप्रति मेरो दृष्टिकोण आलोचनात्मक छ। समानता, वर्गीय मुक्ति, सामाजिक न्याय र श्रमिकको अधिकारका आदर्श बोकेको आन्दोलन व्यवहारमा पुग्दा किन सत्ताकेन्द्रित, अवसरवादी र विभाजित बन्दै गयो? किन आदर्शका भाषण गर्नेहरूकै व्यवहारमा सामन्ती संस्कार, दोहोरो चरित्र र व्यक्तिगत स्वार्थ हाबी भयो?

यी प्रश्नहरू मेरा राजनीतिक चिन्तनका महत्त्वपूर्ण विषय हुन्।

मेरो स्पष्ट मान्यता छ—कम्युनिस्ट विचारधाराको आवरणमा व्यक्तिगत स्वार्थ, राजनीतिक अवसरवाद र दोहोरो चरित्रलाई प्रश्रय दिने नक्कली आदर्शवादी प्रवृत्तिको अन्त्य हुनुपर्छ। कुनै पनि राजनीतिक विचारधाराको मूल्याङ्कन उसका अनुयायीका भाषणबाट होइन, उनीहरूको व्यवहार, कार्यशैली र जनताप्रतिको जवाफदेहिताबाट हुनुपर्छ।

मेरा लागि राजनीति सत्ता प्राप्तिको साधन मात्र होइन; समाज रूपान्तरण, नागरिक स्वतन्त्रता, समान अवसर र न्यायपूर्ण राज्य निर्माणको माध्यम हो।

साहित्य, अध्ययन र बौद्धिक जिज्ञासा

नेपाली तथा अंग्रेजी साहित्यप्रति मेरो विशेष रुचि छ। समय र परिस्थितिले साथ दिएसम्म विभिन्न विधाका पुस्तकहरू अध्ययन गर्ने प्रयास गर्छु।

पुस्तक मेरा लागि मनोरञ्जनको साधन मात्र होइनन्; ती समाज बुझ्ने झ्याल, विचार निर्माण गर्ने आधार र आत्मचिन्तनका स्रोत पनि हुन्।

समाजशास्त्र, मनोविज्ञान र राजनीतिशास्त्रका विषयमा रुचि राख्ने विद्यार्थीका रूपमा समाजको बदलिँदो चरित्र, मानिसको मनोविज्ञान, सामाजिक सम्बन्ध र राजनीतिक व्यवहारलाई विश्लेषण गर्ने प्रयास गर्छु।

म समाजलाई केवल सतहमा देखिएका घटनाका आधारमा बुझ्न चाहन्नँ। ती घटनाको पछाडि रहेका कारण, स्वार्थ, संरचना र परिणामसम्म पुगेर बुझ्ने जिज्ञासा राख्छु।

मलाई लाग्छ, अध्ययनले मानिसलाई जानकार मात्र बनाउँदैन, विनम्र पनि बनाउँछ। जति धेरै बुझ्दै गइन्छ, त्यति नै आफ्ना सीमितता र कमजोरीको बोध हुँदै जान्छ।

आत्मसमीक्षा र व्यक्तित्व निर्माण

मानिसको वास्तविक व्यक्तित्व उसको पद, प्रतिष्ठा, सम्पत्ति वा बाह्य आवरणले होइन, उसको विचार, व्यवहार, बोलीवचन, निर्णय र कर्मले निर्माण गर्छ भन्ने मेरो विश्वास छ।

म आफ्ना विचारलाई अन्तिम सत्य मान्दिनँ। मबाट पनि गल्ती हुन सक्छन्। तर गल्ती स्वीकार्ने, त्यसबाट सिक्ने र आवश्यक पर्दा आफ्नै धारणालाई परिवर्तन गर्ने साहस नै व्यक्तित्व विकासको वास्तविक आधार हो भन्ने ठान्छु।

अरूलाई प्रश्न गर्नु जति आवश्यक छ, आफूलाई प्रश्न गर्नु पनि उत्तिकै आवश्यक छ। अरूको कमजोरी देख्नु जति सहज छ, आफ्नै कमजोरी पहिचान गर्नु त्यति नै कठिन हुन्छ। त्यसैले आत्मसमीक्षालाई म चेतनशील जीवनको अभिन्न अङ्ग मान्छु।

मेरो जीवनदर्शन

म जीवनलाई निरन्तर सिकाइ, संघर्ष, सम्भावना र परिवर्तनको यात्राका रूपमा लिन्छु।

मानिसले आफू जन्मिएको सामाजिक, आर्थिक वा भौगोलिक परिवेशलाई आफ्नो क्षमताको अन्तिम सीमा ठान्नु हुँदैन। सपना देख्ने साहस, त्यसलाई पूरा गर्ने दृढता र असफलताबाट फेरि उठ्ने आत्मविश्वास नै सफलताको आधार हो।

मलाई सधैँ प्रेरित गर्ने एउटा विचार छ—

"औकातको सीमा नाघ्नुस्, आफ्नो क्षमतालाई धकेलेर अगाडि बढ्नुस्। अनि बल्ल मानिसले तपाईंलाई देख्नेछन्, चिन्नेछन् र तपाईंलाई मान्नेछन्। सफलता यहीँबाट सुरु हुन्छ।"

म यही सोचलाई आत्मसात् गर्दै आफ्नो जीवनयात्रा अगाडि बढाइरहेको छु।

अन्त्यमा...

म कुनै राजनीतिक दलको अन्धसमर्थक होइन, विचारको स्वतन्त्रतामा विश्वास गर्ने नागरिक हुँ। म कुनै जातीय वा धार्मिक घेराभित्र सीमित हुन चाहन्नँ। मेरो प्राथमिकता मानवता, समानता, सामाजिक न्याय, राष्ट्रिय स्वाभिमान र स्वतन्त्र चिन्तन हो।

मसँग सबै प्रश्नका उत्तर नहुन सक्छन्, तर प्रश्न गर्न छोड्ने छैन। मेरा सबै विचार सही नहुन सक्छन्, तर सत्यको खोजी गर्न छोड्ने छैन। समयसँगै सिक्नेछु, बदलिनेछु र आफ्ना विचारलाई अझ परिष्कृत गर्दै लैजानेछु।

किनकि मेरो विश्वास छ—समाज बदल्नुअघि सोच बदलिनुपर्छ, सोच बदल्नुअघि चेतना जाग्नुपर्छ र चेतना जाग्न प्रश्न गर्ने साहस चाहिन्छ।

म आफ्नो जन्मभूमि, आफ्नो देश र आफ्नो माटोप्रति गर्व गर्ने एउटा स्वाभिमानी नेपाली हुँ।

एउटा देशभक्त नेपाली छोरो।

कृष्ण अधिकारी

स्वतन्त्र विचार, आलोचनात्मक चेतना र समृद्ध समाजको पक्षमा।